manam misimi

శివ తత్వం

Updated By ManamFri, 11/16/2018 - 07:34
  • పేరిణి కళాకారుడు కళాకృష్ణతో మిసిమి ముఖాముఖి   

misimiనటరాజ రామకృష్ణ శిష్యుడిగా ఆంధ్ర నాట్యాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసి, తన అద్భుత నాట్య విన్యాసాలతో అందరినీ ఆకట్టుకున్న అభినవ సత్యభామ కళాకృష్ణ. నాట్యాన్నే జీవితంగా మలుచుకుని నటరాజ రామకృష్ణగారి ఆలోచనలకు రూపం ఇస్తున్న కళాకృష్ణ మనం మిసిమితో పంచుకున్న పేరిణి నృత్య విశేషాలు ఆయన మాటల్లోనే...

పేరిణి అనేది భారతీయ నృత్య కళా చరిత్రలో ఒక అంశం. ఇది ఒక శివ తత్వం. ఇది ఒక ప్రాంతానికి చెందిన నాట్యం కాదు. పేరిణి  పూర్వంలో 12,13వ శతాబ్దాలకంటే ముందు ఉత్తర, దక్షిణ  భారతదేశం అంతటా వ్యాపించి ఉంది.  అప్పట్లో నృత్తము, అభినయము, వికటము వంటి పేర్లతో నృత్య కళలు ఉండేవి.  రాష్ట్రాలు ఏర్పడక ముందు పేరిణి, ప్రేంకణ, కుండళి వంటివన్నీ నృత్యంలో వివిధ అంశాలుగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఇప్పుడు మనకి కొత్తగా రాష్ట్రాలు ఏర్పడ్డాక ఒక్కో అంశాన్ని ఒక్కో నాట్యరూపకంగా మలుచుకుని ఒక ప్రాంతానికి చెందిన నృత్యంలా చెప్పుకుంటున్నారు. అలా ప్రతి రాష్ట్రానికి ఒక్కో  నాట్యాన్ని అధికారికంగా పేరు పెట్టుకున్నారు. ఆంధ్రనాట్యం అంటే ఆంధ్రప్రదేశ్‌కి మాత్రమే చెందిన నాట్యకళ  అనుకుంటున్నారు. రాష్ట్రాలు విడిపోక ముందు తెలంగాణ, రాయలసీమ, ఆంధ్ర ప్రాంతాల్లో ఉన్న దేవదాిసీలు ప్రదర్శించిన కళకే ఆంధ్రనాట్యం అని పేరు పెట్టారు. ఒకప్పుడు ఆంధ్రనాట్యంలోని ఒక భాగం మాత్రమే పేరిణి నృత్యం. పేరు కొత్తదే కాని పేరిణి తెలంగాణ, ఆంధ్రా అనే బేధం లేకుండా అన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రాచుర్యం పొందిన కళ. కర్ణాటక, గుజరాత్, బెంగాల్‌లో కూడా ఇప్పటికీ ఉంది కాని చాలావరకు పేరిణి గురించి పూర్తిగా తెలియదు.  అటువంటి కళకి ప్రాంతీయతను అంటగట్టి , అన్యాయం చేస్తున్నారు.
misimi
 కళలకి ఎప్పుడూ కూడా ఒకే ప్రాంతంతో ముడి పెట్టకూడదు . దీని వలన కళాకారులు, ఆ కళ కూడా ప్రాధాన్యత కోల్పోతుంది. నాట్యకళలు అన్నీ కలిసిపోయాయి కాబట్టి భవిష్యత్తులో పేరిణిని ఒక సంప్రదాయంగా మార్చే ప్రయత్నంలో ఉన్నాము. ముందు తరాల వారు పేరిణిపై ఆసక్తి పెంచుకోవాలనే ఆలోచనతో ప్రభుత్వం తరఫున ప్రయత్నిస్తున్నాము. మిగితా రాష్ట్రాల్లో వారి వారి భాషా, కట్టు , బొట్టు ఎలా ఉంటుందో రాష్ట్రాల విభజన  తరువాత కళలపై కూడా అటువంటి ప్రభావం పడడంతో ఇది మీ కళ , మా కళ అనే పంపకాలు జరిగాయి. కనీ అంతకుముందు నృత్యకళ అంతా ఒక్కటే. కళని కూడా ప్రాంతాల వారిగా విభజించుకున్నాక కళలో కొత్త మెలకువలు, వాటి విశిష్టత పెంచే ప్రయత్నం చేయకుండా ఈ కళ మా సొత్తు అని చెప్పుకోలేము.

తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించింది కాబట్టి రాష్ట్రానికంటూ ఒక శాస్త్రీయ నృత్యకళ ఉండాలి. అలాగే ఆంధ్ర వైపు నుండి ఎవరూ పేరిణి కళాకారులు లేకపోవడంతో పేరిణిని తెలంగాణ రాష్ట్ర నృత్యకళగా అధికారికంగా గుర్తించారు.  ఎలా ప్రయాణం చేస్తూ వెలుగులోకి వచ్చిందో తెలియదు కని నటరాజ రామకృష్ణగారు పేరిణికి ఒక కొత్త రూపును తీసుకొచ్చారు.   మరుగున పడిన కళని బయటకు  తీసుకురావాలని స్వతహాగ పరిశోధన చేసి ఉన్నది ఉన్నట్టుగా కాకుండా తన ఊహ ప్రకారంగా  పునః సృష్టి చూశారు. కనీ పేరిణి శాస్త్ర ప్రకారం కేవలం పురుషులు మాత్రమే ప్రదర్శించాలని ఉండడంతో తను కూడా పురుషులకు మాత్రమే నేర్పించారు.  కూచిపూడి, భరతనాట్యాల్లో దాదాపుగా వేషాధారణ, అలంకరణ, పాటలు కలిసిపోయినట్టు ఉన్నాయి.

image


 పేరిణి నృత్యంలో పురుషల వేషాధారణ అన్ని నాట్యకళలకు భిన్నంగా ఉంటుంది. మహిళలు ప్రదర్శించాలంటే వేషాధారణ పురుషులకు అబ్బినట్టుగా మహిళలకు అబ్బకపోవచ్చు. పేరిణి నృత్యంలో మహిళలకు కూడా ఆదరణ కల్పించాలనే ఆలోచనతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఏర్పడ్డాక నేనే ఒక అధ్యాయనం చేసి మహిళలు ఏ శైలిలో ప్రదర్శింపగలరో పరిశోధణ చేసి చిన్న చిన్న మార్పులతో నాట్య కళాశాలలో మహిళలకై శిక్షణ ఇస్తున్నాం.  కాని మొహినిఅట్టం, ఒడిస్సీ వంటి నాట్యాల్లో  భాషా సంసృ్కతులు, వేషాధారణలు మారడం లేదు. అదే విధంగా  పేరిణి కూడా ఇతర శాస్త్రాల వలె ఒక పట్టిక ఉండాలనే విధంగా ప్రయత్నిస్తున్నాం. జాయప లాంటి వారు ఎందరో పేరిణిపై పుస్తకాలు , పరిశోధనలు చేశారు కాని గురువు  నటరాజు రామకృష్ణగారే. నా దగ్గరే పేరి ణిని నేర్చుకున్న  పేరిణి కుమార్, పేరిణి శ్రీనివాస్, పేరిణి ప్రకాష్ వంటి వారు నాట్యపరంగా  ఒక అంశంగా నేర్చు కుని మా తరువాత పేరిణి కళాకారులుగా  ఉన్నారు.



జన కళ తోలుబొమ్మలాట

Updated By ManamFri, 11/16/2018 - 07:19

imageకళకు పుట్టినిల్లు భారతదేశం. కళ అనగానే వేషాలు, పద్యాలు అనుకుంటారు ఈ కాలం వారు. కళ అంటే నాట్యం, నృత్యం, గానం, నవరసాలు పండించడమే కాదు. భారతదేశ చరిత్రని, దాని ఔన్నత్యాన్ని వాటి ద్వార మనిషి విలువలను, వినోదంతో పాటు మంచి, చెడులను కూడా తెలియజేసేది కళ. అదే కాకుండా  భారతదేశ  సాంస్కృతిక, సాంకేతిక నైపుణ్యానికి అద్దం పట్టేదే కళ.  కళల్లో హరికథ, బుర్రకథ, వీధి నాటకాలు వంటి వి ఉన్నాయని అప్పుడప్పుడు వింటూంటాం. కాని వీటన్నిటికంటే కూడా అతి ప్రాచీనైమెన కళ తోలుబొమ్మలాట. ఇది ఒక సామూహిక సంగీత ప్రదర్శనా కళారూపం. చారిత్రక పరిణామాలు గమనిస్తే ఒకప్పుడు విలక్షణైవెున ఉన్నతిని అనుభవించిన ఈ కళ మొత్తం భారతీయ జానపద కళారూపాల్లోనే విశిష్ట స్థానాన్ని పొందిందని చెప్పుకోవచ్చు.

imageపల్లెవాసులకు వినోదాన్ని పంచి పెట్టిన అతి ప్రాచీన కళల్లో తోలుబొమ్మలాటలు మొదటివి. పల్లెల్లో సినిమా,టీవీ వంటి వినోదసాధనాలు లేని రోజుల్లో తోలుబొమ్మలాటలు ప్రజలను రంజింప చేయడంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించాయి.నృత్య దశలో నుండి మానవుడు నాటక దశలోనికి ఎదిగే పరిణామ క్రమంలో తోలుబొమ్మలాట ప్రముఖ పాత్ర వహించింది. జానపద మొదటి రంగస్థల ప్రదర్శన కళగా ఈ కళారూపాన్ని గుర్తించవచ్చు. 

దీని పుట్టుకపై అనేక కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. పూర్వం రాజస్థానాలలోని పండితులు తమ  ప్రభువులను సంతోష పెట్టడానికి బొమ్మలను తయారుచేసి, తెల్లటి బట్టను తెరగా అమర్చి, దానిైపెన కాంతిలో బొమ్మల నీడలను పడేట్లు చేసి బొమ్మలాటను ప్రదర్శించేవారు. ఈ విధంగా తోలుబొమ్మలాట పుట్టిందని ప్రతీక. ఆంధ్రరాష్ట్రంలో ప్రాచీన ఓడరేవుైలెన మచిలీపట్నం, భీమునిపట్నం, కళింగపట్నం నుంచి విదేశాలకు భారతీయులతో పాటు వెళ్లాయి. పాశ్చాత్య దేశాలలో జరిగే ఉత్సవాలలో ప్రదర్శించడాన్ని బట్టి చూస్తె మన దేశంలో కంటే ఈ కళకు ఇతర దేశాలల్లో బహుళ ఆదరణ లభించిందని తెలుస్తుంది. పర్షియా, టర్కీల మీదుగా గ్రీసు దేశాల్లో ప్రవేశించిన తోలుబొమ్మలు, గ్రీసులో నూతన రూపం సంతరించుకుని ఉత్తరాఫ్రికాలోని ముస్లిం దేశాలకు, 17 శతాబ్దంలో ఇటలీ, ఫ్రాన్స్ వంటి దేశాలకు వ్యాపించాయి. కాలానుగుణంగా ఆయాదేశాల్లో భిన్న రూపాలు ధరించినప్పటికీ భారతదేశం వీటికి మాతృక అని చెప్పవచ్చు. భారతదేశంలో యే ప్రాంతానికి చెందిన కళ అని తెలియదు కాని తెలుగువారిలోను, కర్ణాటకులలోను ఇది చాలా యేళ్ల నుంచి ఉన్న ఆట.
image

2డి యానివేుషన్ దిశగా మొదట అడుగు బొమ్మలాటదే. చరిత్రకారుల ప్రకారం తోలుబొమ్మలు క్రీ.పూ.3వ శతాబ్దం నాటికే తెలుగు దేశంలో ప్రచారంలో ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది. మహాభారతంలో దీని ప్రస్తావన ఉంది. క్రీ.పూ.3వ శతాబ్దానికి చెందిన అశోకుని శిలా శాసనాల్లో జంబూ ద్వీపానికి బొమ్మలాట ప్రదర్శన రంగంగా ఆపాదించారు. తేరి గాధ అను భౌద్ధ గ్రంథంలో బొమ్మలాట ప్రస్తావన ఉంది. సుసంపన్నైమెన హిందూ ఇతిహాసాలను తెరమీదకి తెచ్చిన ఒక గొప్ప ప్రక్రియ తోలుబొమ్మలాట.

వీటి తయారీకి జింక,లేడి లేదా దుప్పి, మేక వంటి జంతువుల తోళ్లను వాడుతారు. చైనాలో గాడిద, గ్రీసుదేశంలో ఒంటే చర్మంతోను తయారుచేస్తారు. ప్రదర్శన సంబంధైమెన కదలికలకు అనుగుణంగా హార్మొనియం శృతిగా చేసుకుని ప్రధాన గాయకుడు పాడుతూ ఉంటే మిగిలినవారు వంతులుగా పాడుతారు.  ముఖ్యంగా తోలుబొమ్మలాట  అంటే చాలు ఆ కాలం వారికి కేతిగాడు,బంగారక్క, జుట్టుపోలిగాడు,అల్లాటప్పగాడు వంటి హాస్యపాత్రలు గుర్తొస్తాయి కేతిగాడి పాత్ర అతి విచిత్రమైంది. అన్నీ బొమ్మలకన్నా కేతిగాడి బొమ్మ చిన్నది. ఎక్కడ పడితే అక్కడ ,ఎప్పుడు పడితే అప్పుడు పానకంలో పుల్లలాగ ఒక అడుగు చోటు తెరమీద వుంటే చాలు హఠాత్తుగా ప్రవేశిస్తూ మిగిలిన పాత్రధారులను ఎడిపిస్తుంటాడు. బంగారక్క,జుట్టుపోలిగాడు హాస్యం ద్వారా ప్రదర్శనల మధ్యలో అందరిని కడుపుబ్బ నవ్వించి నిద్రమత్తు వదలగొడుతూ వుంటాయి. ప్రదర్శనలో బంగారక్క గడసరి పెండ్లాంగా సృష్టిస్తారు.ఈమెకు పోలిగాడికి నిరంతరం కయ్యం నడుస్తూ వుంటుంది.కొంచెం సేపు పోట్లాట, మరల రాజీ. తాడెక్కె వాడుంటే వాడి తలదన్నే వాడుంటాడనే సామెత ప్రకారం బంగారక్క,జుట్టిపోలిగాడిని తలదన్నే వాడు అల్లాటప్పగాడు. ఈ పాత్రల హాస్యం బహు మోటుగా వుంటుంది. సమాజంలో వున్న కుళ్ళును,ఈ బొమ్మలను అడ్డంగా పెట్టుకుని కుళ్ళుగిస్తూంటారు.మధ్య మధ్య విసుర్లూ విసురుతూ వుంటారు. చాలా మంది ప్రేక్షకులు కథకంటే హాస్య పాత్రల ప్రవేశం కొరకే ఎదురు చూస్తూ వుంటారు. వీటిని ప్రదర్శిస్తున్నారని తెలిస్తే చాలు పక్క ఊరి నుండి కూడా ప్రజలు తండోపతండాలుగా వచ్చేవారు. చిన్న పిల్లలు ,పెద్దవారు,ముసలి ముతక వంటి తారతమ్యం లేకుండా రెప్పవాల్చకుండా చూసేవారు.

పద్మినీ రంగనాథన్
ఒకప్పుడు మన గ్రామాల్లో గొప్ప కళా ప్రదర్శనగా రంజిల్లిన జానపద కళ తోలుబొమ్మలాట. ఇది సకల కళా సమాన్వితం,సాహిత్యం,సంగీతం, చిత్రకళ ఇందులో ఇమిడి ఉంటాయి. ప్రాచీన కాలంలో ఆణిముత్యంగా వెలుగొందిన ఈ తొలుబొమ్మలాటకు కాలక్రమేనా ఆదరణ తగ్గిపోవడం నాకు చాలా బాధ కలిగించింది.  మన కళకు పొరుగు దేవాలలో వున్నంత ఆదరణ మన దేశంలో లేదు. 19, 20 శతాబ్దాలలో నాటకల ప్రభావం ఉధృతంగా ఉండడం, పద్యనాటకాల ప్రాధాన్యత పెరగడం, నాటకాలలో శాస్త్రీయతకు, సాంకేతిక పరిఙ్ఞానానికి ఉన్నతస్థానం లభించడం, విస్తృతంగా ఛానల్స్ వచ్చి ప్రపంచ తీరు తెన్నులను మార్చడం వంటి ఎన్నో కారణాలు తోలుబొమ్మలు వంటి కళారూపాల మనుగడకు సవాలుగా నిలిచాయి. తోలుబొమ్మలాటకు పూర్వ వైభవాన్ని తీసుకురావాలనే ఆలోచనతో స్పూర్తి థియేటర్ ఫర్ ఎడ్యుకేషన్ పప్పెట్రీ ఆర్ట్,క్రాప్ట్స్ ఫౌండేషన్‌ని స్థాపించాను. సున్నిత అంశాలను బొమ్మలాటల ద్వారా మనస్సుకి హద్దుకునేలా చేయొచ్చన్నది నా అభిప్రాయం.సామాజిక అంశాలను బొమ్మలాట ద్వారా ప్రజలలోకి తీసుకువెళ్లాలనే ఆలోచనతో భిన్న అంశాలను తీసుకొని కాస్త వినోదాన్ని జోడిస్తూ  ప్రదర్శనలిస్తూ వుంటాను. మన ప్రాచీన కళలను ప్రస్తుత,భవిష్యత్తు తరాలకు తెలియజేయాలనే ఆలోచనతో తోలు బొమ్మలాట శిక్షణా శిబిరాలను నిర్వహిస్తున్నాను. చిన్న పిల్లలకు బొమ్మల ద్వారా ఏదైన చెప్తే వారు శ్రధ్ధగా వింటారు, నేర్చుకుంటారు కూడా అందువలన వారికి రంగు రంగుల బొమ్మల సాయంతో సమాజంలోని మంచి, చెడులకు గల వ్యత్యాసాన్ని  చెప్తుంటాను. ఇప్పటికి కొందరు కళాకారులు కొన్ని ప్రాంతాలో కళపై మక్కువతో ఈ వృత్తిని కొనసాగిస్తూ ప్రదర్శనలిస్తున్నారు.



తరతరాల కళ.. తప్పెట గుళ్ళు

Updated By ManamFri, 11/16/2018 - 06:53

misismiతప్పెటగుళ్ళు ఉత్తరాంధ్ర యాదవుల కళారూపం. ఈనాటికీ పల్లెల్లో నాగరికతకు దూరంగా ఉన్న గొల్ల కులస్థులు కొన్ని వందల సంవత్సరాలుగా చెక్కు చెదరకుండా ఈ కళారూపాన్ని కాపాడుకొస్తున్నారు. ఆంధ్రా ప్రాంతంలోనూ ముఖ్యంగా విశాఖపట్టణం, విజయనగరం, శ్రీకాకుళం జిల్లాలలో తప్పెట గుళ్ళు కళారూపం ప్రచారంలో ఉంది. ఇది సంప్రదాయ నృత్యం.గొల్ల కులానికి చెందిన వారు ఎక్కువగా చేయడం వల్ల వారి కళగానే ప్రసిద్ధి పొందింది. వర్షాలు పడక పశు గ్రాసానికి కష్టైవెునపుడు భగవంతుని కటాక్షం కోసం చేసే దేవతారాధనలో ఈ తప్పెట గుళ్ళు ప్రముఖ స్థానం వహిస్తాయి. కుటుంబాలకు దూరంగా ఉంటూ రాత్రి సమయాల్లో మందలకు కాపలా కాస్తూ తప్పెటగుళ్ళు పాట, గొల్లచెరువు మొదైలెన పాటలను, కాటమరాజు కథలను పాడుతుంటారు. తెలుగువారి జానపద కళారూపాల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది తప్పెటగుళ్ళు. ఒకప్పుడు వర్షం కోసం దేవతలను ప్రార్థించే క్రమంలో రూపుదిద్దుకున్న లయాన్విత నృత్యగాన కళారూపం. యాదవకులస్తులకు తప్పెటగుళ్ళకు అవినాభావ సంబంధం ఉంది.ప్రధానంగా ఇది వారు ప్రదర్శించే కళారూపం. అయితే   కాలక్రమంలో అనేక వర్గాలవారు ఈ నృత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ ఉన్నారు.

imageకాటమరాజును యాదవ జాతికంతటికి ముఖ్యునిగా భావిస్తారు. ఆయన భార్యయే గంగమ్మ. గంగమ్మను పూజించడమనేది తప్పెటగుళ్ళ  కళాకారులకు అనాదిగా వస్తున్న ఒక సాంప్రదాయం. పార్వతీ దేవి శివుని ఆజ్ఞ మేరకు కాటమరాజు భార్యగా జన్మించిందనీ,ఆ గంగమ్మ యాదవ కులానికి ఆరాధ్య దేవతనీ యాదవుల నమ్మకం. శివుని దర్శించిన భక్తులందరికీ అన్ని వాయిద్యాలను ఇచ్చి వేయగా మిగిలి పోయిన తప్పెట గుళ్ళను మాత్రం యాదవులకు ఇచ్చారని వారి కథనం. అందుకే తప్పెట గుళ్ళు నృత్యం ప్రదర్శించేవారు శివుని పూజిస్తారు.   
 
తప్పెట గుళ్ళ వాయిద్యం మృదంగ వాయిద్యంలో భాగమే. ఒకప్పుడు మట్టితో చేసే ఈ వాయిద్యం కాల క్రమేణా కొయ్యతోను, ఆ పిమ్మట లోహాలతోను తయారు చేయటం జరిగింది. 

తప్పెటగుళ్ళలో రెండు ప్రధానైమెన భాగాలున్నాయి. గంగమ్మ జాతర్లో  ఘట్టాన్ని తీసుకుని ఏవిధంగా నృత్యం చేసేవారో అదే విధంగా ఈ నృత్యంలో కూడా రెండు విభాగాలున్నాయి. గంగమ్మ జాతరలో కూడా తప్పెట కళాకారులు పాల్గొంటారు. ప్రతి ఇంట్లో ఇంటి పెద్దను గౌరవిస్తారు. రెండో భాగంలో గ్రామ దేవత జాతర్లో తప్పెటగుళ్ళు ఉండి తీరాలి. ఎన్నో పాటలు పాడుతూ కృష్ణుని లీలలు వివరిస్తూ నృత్యం సాగుతుంది. ఈ కథనే పండుగ కథ అంటారు.    

తప్పెట గుళ్ళ ప్రదర్శనలో చిన్న చిన్న తేడాలు ఉంటాయి. వాయిద్యాన్ని బట్టి, వాయించే తీరును బట్టి మార్పులు వస్తుంటాయి. వీళ్ళు చెప్పే కథలన్నీ శ్రీకృష్ణుడికి సంబంధించినవి. కృష్ణ లీలలు, రాధాకృష్ణుల ప్రేమకు సంబంధించిన మధుర ఘట్టాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. వివిధ గొంతుల్లో ఈ కళాకారులు పాడుతూ, వాయిద్యాన్ని వాయిస్తూ నృత్య ప్రదర్శన చేస్తారు. నృత్యంలో పన్నెండు నుండీ ముఫ్ఫై మంది కళాకారులు పాల్గొంటారు. వీరు పసుపు, ఎరుపు రంగు దుస్తులను ఆట సమయంలో ధరిస్తారు. వీటికే మూడు వరుసలుగా గంటలను వేళాడదీసుకుంటారు. ఈ వస్త్రధారణను బట్టీ అంటారు. నడుముకు కాశీకోక అనే పద్దెనిమిది అడుగుల పొడగు ఉండే వన్ని పడతలు పెట్టి ఆరు అంగుళాల వెడల్పులో కట్టుకుంటారు. తొడ  మువ్వలు, కాళ్ళకు కట్టిన చిరుగజ్జెలు, తప్పెట గుళ్ళు ఇవన్నీ ఓ లయాత్మక అద్భుత శబ్దాన్ని సృష్టించి వీక్షకుల హృదయాలను దోచుకుంటాయి. వీరు ముఫ్పై ఐదు రకాల తాళాలకు అనుగుణంగా నృత్యం చేస్తారు. కొత్తకుండను నీటితో నింపి, మూత పెట్టి దానిపై కూడా నృత్యం చేస్తారు.  అంచిత, కుంచిత, సామ వంటి అడుగులు ఇందుకు నిదర్శనాలుగా చెప్పవచ్చు. ఎక్కువగా పురుషులే ఈ నృత్యాన్ని చేస్తారు. ఒకరిద్దరు స్త్రీలు కనిపించినప్పటికీ పురుషుల నృత్యంగానే నేటికీ ప్రసిద్ధికెక్కింది.



పూల పరిమళాల బతుకమ్మ

Updated By ManamFri, 10/12/2018 - 00:48

ఆశ్వయుజ మాసం వచ్చిందంటే చాలు బతకమ్మ బతకమ్మ ఉయ్యాలో
 బంగారు బతుకమ్మ ఉయ్యాలో
 నానోము పండింది ఉయ్యాలో
 నీనోము పండిందా ఉయ్యాలో
 మావారు వచ్చిరి ఉయ్యాలో

 imageమీవారు వచ్చిరా ఉయ్యాలో అంటూ తెలంగాణలోని ప్రతి పల్లె సరికొత్త శోభను సంతరించుకుంటుంది. తొమ్మిది రోజుల పాటు అమ్మవారిని పూల గోపురంగా పూజిస్తూ జరుపుకునే ముచ్చటైన వేడుక ఇది. బతుకునివ్వడంతో పాటు,సకల ప్రాణులకూ జీవశక్తిని అందజేసే ప్రకృతి,ఆకృతి బతుకమ్మ. జగన్మాత ప్రకృతి స్వరూపిణి పంచభూతాలు ఆమె ఆధీనం అందుకే ప్రకృతినే అమ్మవారి స్వరూపంగా భావిస్తూ చేసుకునే పండుగే బతుకమ్మ. శరన్నవరాత్రుల సమయంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో మాత్రమే జరుపుకునే వైవిద్యభరితమైన అతిపెద్ద ఉత్సవం బతుకమ్మ పండుగ. మహాలయ అమావాస్య నుంచి మహర్నవమి వరకు సాగే ఈ ఉత్సవం తెలంగాణ సాంస్కృతిక సౌరభాన్ని వెదజల్లుతుంది. రంగు రంగుల పుష్ప సౌదర్యాల హంగులతో సింగారించుకునే బంగారు కల్పవల్లి బతుకమ్మ చుట్టూ మగువలు ఆట, పాటలతో  లయబద్ధంగా సందడి చేస్తూ ఊరూ వాడా అంతా ఒక్కటే అన్న సమైక్య భావాన్ని చాటి చెపుతారు. 

పండుగ వేళ రంగు రంగుల పూలన్నీ మహిళల చేతుల్లో గౌరమ్మలై కొలువుదీరతాయి. సాయంకాలపు గాలులన్నీimage మహిళల స్వరాలతో కలిసి రాగాలవుతాయి, వారి చేతి గాజుల గలగలలు తాళాలవుతాయి. మగువ మనసులోని భావాలన్నీ పల్లవులై ప్రతిధ్వనిస్తాయి. ఆడబిడ్డలు పాడుకునే ప్రతీ పాట గ్రామీణ ప్రజల జీవన విధానానికి అద్దం పడుతుంది. బతుకమ్మ పండుగకు ఒక వారం ముందు నుంచే ఇళ్ళలో హడావుడి మొదలవుతుంది. బతుకమ్మ పండుగ కోసం ఎదురుచూస్తున్న ఆడపడుచులు పండుగకు వారం రోజుల ముందు పుట్టింటికి చేరుకుని ఆనందోత్సావాలతో పండుగ సన్నహాలు చేసుకుంటారు. పురుషులంతా పచ్చిక బయళ్ళలోకి వెళ్ళి తంగేడు, గునుగు, కలువ పూలను కోసుకొని వచ్చి స్త్రీలకు బతుకమ్మను తయారు చేయడానికి సహాయపడతారు. మారుతున్న కాలంతో పోటీ పడుతున్న సగటు మనిషికి మన సంస్కృతిసాంప్రదాయాలపై అవగాహన కల్పించాలనే తపనతో తెలంగాణా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తెలంగాణా సంస్కృతికి పట్టుకొమ్మైన బతుకమ్మ పండుగను రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించింది. తెలంగాణ జాగృతి అధ్యక్షురాలు శ్రీమతి కవిత తెలంగాణ  సౌరభాన్ని వెదజల్లుతూ పండుగల ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతూ వివిధ కార్యక్రమాలను చేపడుతున్నారు. 

తెలంగాణ అస్థిత్వం బతుకమ్మలోనే వుంది. తెలంగాణ గడ్డపై బతుకమ్మ పండుగను శతాబ్దాలుగా జరుపుకుంటున్నారు. ఈ సాంప్రదాయం ఎలా మొదలైందో చెప్పడానికి ఎన్నో కథలు ప్రాచుర్యంలో వున్నాయి. బాగా ప్రాచుర్యంలో వున్నవి ఒక బాలిక భూస్వాముల ఆకృత్యాలను భరించలేక ఆత్మహత్య చేసుకుంటే ఆమెను ఆ ఊరి ప్రజలు బతుకమ్మా అని దీవించారు.అప్పటినుంచి ఆ బాలికను కీర్తిస్తూ, గౌరమ్మని పూజిస్తూ స్త్రీలకు సంబంధించిన పండుగగా బతుకమ్మ ప్రాచుర్యం పొందింది. బతుకమ్మ వేడుక సందర్భంగా స్త్రీలందరూ తమకు ఎలాంటి ఆపదలు రాకూడదని, తమ భర్తలకు,పిల్లలకు ఎలాంటి ఆపదలు రాకుడదని గౌరమ్మని వేడుకుంటారు.మరికొందరి కథనం ప్రకారం దక్షిణ భారత దేశాన్ని పాలించిన చోళ వంశ చక్రవర్తి ధర్మాంగదుడు సంతానం కోసం పూజలు చేయగా ఆయన భార్య లక్ష్మీ దేవి అనుగ్రహంతో ఒక కూతురికి జన్మనిచ్చింది. ఆమెకు లక్ష్మీ అనే పేరు పెట్టారు. పసిబిడ్డ అయిన లక్ష్మీ అనేక గండములను ఎదుర్కొంది.అప్పుడు తల్లిదండ్రులు ఆమెకు బతుకమ్మ అని మరొక పేరు పెట్టారు.ఆమె గండాల నుండి తప్పించుకుని సంతోషంగా జీవనం సాగించింది ఆమె గుర్తుగా బ్రతుకమ్మ పండుగను జరుపుకుంటారు. పండుగ తొమ్మిది రోజులు పాటు తొమ్మిది రూపాలతో బతుకమ్మని కొలుచుకుంటారు.

పూర్ణత్వానికి సంకేతం తొమ్మిది. నవ విధ భక్తి మార్గలకు, నవ నిధులకు ప్రతిబింబంగా బతుకమ్మను తొమ్మిది రకాల పుష్పాలతో తొమ్మిది వరుసల్లో అమరుస్తారు. ఈ తొమ్మిది రోజుల్లో మొదటి రోజు ఎంగిలిపూల బతుకమ్మగా, రెండోరోజు అటుకుల బతుకమ్మగా, మూడో రోజు ముద్దపప్పు బతుకమ్మగా, నాలుగో రోజు నాన బియ్యం బతుకమ్మగా ఆరాధిస్తారు. అయిదో రోజు అట్లబతుకమ్మగా, ఆరో రోజు అలిగిన బతుకమ్మగా,ఏడో రోజు సకినాల బతుకమ్మగా, ఎనిమిదో రోజు వెన్న ముద్దల బతుకమ్మగా, తొమ్మిదో రోజు సద్దుల బతుకమ్మగా ఆరాధించి సాగనంపు వేడుక నిర్వహిస్తారు. గౌరమ్మని అత్తవారింటికి అంటే, శివుడి వద్దకు పంపుతూ సకల సౌభాగ్యాన్ని అనుగ్రహించడానికి మళ్లీ తరలిరమ్మని వేడుకుంటారు.

image పుట్టుకకి,బతుకుకి ఆధారబూతమైన వాటిని పూజించడం గౌరవించడం తెలంగాణ సంస్కృతి ఇందుకు నిలువెత్తు నిదర్శనం బతుకమ్మ వేడుక. ఆత్మగౌరవ అస్థిత్వ ప్రతీకగా ఖ్యాతిగాంచిన ఈ వేడుక తెలంగాణ సంస్కృతీ సాంప్రదాయాల కలబోత. తెలంగాణ ఉద్యమంలో కూడా బతుకమ్మ పాత్ర ఎంతో విశిష్టమైనది. ఉద్యమ సందర్భాల్లో బతుకమ్మతో ఊరేగింపులు చేసి తెలంగాణ ప్రజలు తమ తమ అస్థిత్వాన్ని సగర్వంగా ప్రకటించుకున్నారు. తెలంగాణ రాష్ంర్ట ఏర్పడిన తరుణంలో బతుకమ్మ పండుగకు ప్రాధా న్యత మరింత పెరిగింది.

ఆదివాసీల అస్థిత్వమే బతుకమ్మ 
కొన్ని వేల సంవత్సరాల పూర్వ చరిత్రలో ఆదివాసీల- నమ్మకాలతో పురుడు పోసుకున్న ప్రకృతి పండుగే బతుకమ్మ ప్రతీ మనిషి కోరుకునే బతుకు దెరువు తెలియజేసి బతుకమ్మ ప్రకృతిని అమితంగా ప్రేమించే గుణం కలిగిన ఆదిమ ప్రజల ఆచారాల్లోంచి  పుట్టింది అంటే వెంటనే నమ్మశక్యం కాదు. పాడి పంటలతో తుల తూగుతూ, పిల్లా జెల్లా ఆయురారోగ్యాలతో బతుకు  (పాణం) - దెరువు (జీవనం)తో ప్రకృతి మాత (అడవి) ఒడిలో అందరూ చల్లంగుండాలని నాటి నుంచి ఆదిమ ప్రజలు  పూజించే తొలి పండుగ బతుకమ్మ. ఇది నేడు రాష్ట్ర పండుగగా అవతరించింది. ఆదివాసీలు ప్రకృతి సంరక్షకులుగా, చెట్లను - దేవతగా (గొట్టు, గోత్రాల ఆధారంగా ) గుర్తిస్తూ ముఖ్యంగా ఇప్ప, మొదుగ, పారెటాకులను, రేల, గుమ్మడి, ఇప్పపూలను పవిత్రైమెన సాంస్కృతిక చిహ్నాలుగా ఆరాధిస్తూ, నెమలి ఈకలు, కొన్ని సంతు చర్మాలను, కొమ్ములను ధరించి పండుగలు నిర్వహించడం తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచారం. నేడు వీరికి వ్యవసాయమే ప్రధాన జీవన వనరుగా విత్తనపు పండుగతో ఆరంభమై సంక్రాంతి లక్ష్మితో ధనరాశి (పంట) ఇంటికి చేరుతుంది.

అన్ని వర్గాల ప్రజలందరకీ బతుకు దెరువులను ప్రసాదిస్తున్న బతుకమ్మ తల్లిని ఆకులు, పూలు, పండ్లు, పాలతో చిత్రించి సుమారు పది వేల సంవత్సరాల కిందటి రాతి యుగం నుంచే కొలుస్తూ వస్తున్నారు. కాల్చిన మట్టితో చేసిన బతుకమ్మ ప్రతిమలు పెద్దపల్లి జిల్లాలోని- పెద్ద ఏలేశ్వరం ప్రాంతల్లో లభించాయి. ఈ ప్రతిమలు- క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్ధానికి చెందినవి. అంటే బతుకమ్మ ఆరాధన తెలంగాణలో శాతావాహ రాజ్యవ్యవస్థ ఏర్పడక ముందటి నుంచే ఆచారంలో ఉన్నదని చెప్పవచ్చు

పూర్వ బతుకమ్మ అంటే మాతృమూర్తి ఆరాధన. మాతృమూర్తి అంటే గౌరమ్మ (పార్వతి) పార్వతి అన్నపూర్ణా దేవిimage సకల సంపదలు ప్రసాదించే సౌభాగ్యవతి. పాడి- పంట, గొడ్డు- గోదా,పిల్లా- జెల్లా చల్లగుండాలని అడవిలో దొరికే తంగేడు, గునుగు, గుమ్మడి, తామర, అల్లి, సీతమ్మ పూలు వంటివి పెత్ర మాసంలో పూజించడమే అనాదిగా వస్తున్న ఆదివాసీల ఆచారం. గోదావరి నది ఉత్తర జిల్లాలో నివసిస్తున్న గోండు గిరిజనులు జరుపుకునే బతుకమ్మలో నిమ్మరంగు, నీలానికి ప్రతీకగా కట్లపూలు, బ్రహ్మరంగు తెలుపునకు ప్రతీకగా గునుగు పూలను, శివుని భార్య పార్వతికి ప్రతీకగా ఉమ్మడి పూలను పేర్చడం పూర్వం ఆదివాసీలు జరుపుకునే పూల- పండుగ నుంచే సమాజానికి తెలిసినది.
గోండులు బతుకమ్మ పండుగనాడు పశువుల పేడను పేర్చి అందులో పసుపు రంగు పూలనే పూజిస్తారు. ఆ పరిసరాల్లోకి జీవించే నాయక పోడు గిరిజను లేమో పసుపు పూలతో పాటు ఇతర రంగు పూలనూ వినియోగిస్తారు. పవిత్ర గోదావరి జలాలను తెచ్చి పూజించే ఆదిలాబాద్, ఆసిఫాబాద్, గోండుల, నాగోబా, జాతర ప్రకృతి ఆరాధనలో భాగమే కోయ జనుైలెతే ఎలుగులో బీరపూలు, చెలకల్లో గునుగు, చెరువుల్లో అల్లిపూలు, పొలివేురల్లో తంగేడు, ఇళ్లపై గుమ్మడి పూలు, పెరట్లో దొరికే కట్లపూలు, రుద్రాక్షపూలు తెచ్చి బతుకమ్మలు పేర్చి నవ ధాన్యాల్లో ఏదో ఒక ఫల హారాన్ని ఇతరులకు పంచే ఆచారం పూర్వం నుంచే ఉంది. ఆది వాసీలు శివభక్తులు అనడానికి నిదర్శనం నల్లమల అడవుల్లో వెలిసిన శ్రీశైలం మల్లన్నను తొలుత చెంచులు పూజించిన తర్వాతే శివాలయాలు ఏర్పడ్డాయి. 

బతుకమ్మ అనే మాటను నిరక్షరాస్యుైలెన సామాన్య ప్రజలు శాతావాహనులు, కాకతీయుల కాలం నుంచి ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు ఉన్నత వర్గాల ప్రజల గౌరి దేవిగా రూపాంతరం చెంది తెలంగాణ నుంచి దక్కను రాష్ల్రాల్లో విస్తరించింది. వృక్షారాధనకు ప్రతీకైయెన బతుకమ్మ తెలంగాణ ప్రాంతంలో స్త్రీలు భక్తి శ్రద్ధలతో జరుపుకుంటున్నారు. ఇది విగ్రహారాధన లేని పండుగ పూర్వం వృక్షారాధన ఉందనడానికి చిహ్నంగా వెంపలి చెట్టును నాటి దాని చుట్టూ బతుకమ్మలను పెట్టి ఆడుకునే వారు. పెత్ర  మాసంలో తొలి రోజు అమావాస్య నుంచి ప్రారంభించి తొమ్మది రోజులుగా ఆడుకునే బతుకమ్మ పండుగకు ముందురోజు  పిల్లలు ప్రత్యేకంగా బొడ్రాయి వద్ద బొడ్డెమ్మ పండుగ చేస్తారు. ఆ రోజు నుండి పాటించే తొమ్మిది రోజులను ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ, అటుకుల బతుకమ్మ, ముద్దు పువ్వు- బతుకమ్మ, నూనె బియ్యం బతుకమ్మ, అట్ల బతుకమ్మ, అలిగిన బతుకమ్మ, సకినాల బతుకమ్మ, వెన్న ముద్ద బతుకమ్మ, సద్దుల బతుకమ్మగా పిలుస్తారు.

image


కానీ ఇప్పుడు సాంప్రదాయాలు మారిపోయాయి. బతుకమ్మ పండుగలో పాటలది ప్రత్యేక స్థానం, ఆడపడుచులు పాడే పాటల్లో కాకతీయుల చరిత్రగానీ, రాణి రుద్రమదేవి, సమ్మక్కసారక్కల గురించి గానీ పాడుకోవటం కనిపించడం లేదు. పైగా బతుకమ్మలైపెనా కాళికా రూపాలను పెట్టడం, చె రువుల మధ్య బతుకమ్మ విగ్రహాలు ప్రతిష్టించడం ప్రారంభైమెంది. వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా హసంపర్తి మండలంలోని సీతంపేటలో మగవారు బతుకమ్మ ఆటడం తెలంగాణ మరో ప్రత్యేకత. అలాగే జానపద దేవతైలెన పోచమ్మ, వైుసమ్మ, మారెమ్మ, ముత్యాలమ్మ వంటి దేవతలకు ఇప్పటికీ విగ్రహాలు ఉండవన్న విషయాన్ని గమనించాలి. వృక్షరాధనతో కూడి, విగ్రహాలు లేని పండుగలు జరపడంలో ఆదివాసీల పాత్ర అమోఘం. కాబట్టి తెలంగాణలో ఇంత ప్రాధాన్యత కలిగిన బతుకమ్మ లాంటి ప్రకృతి పండుగలపై లోతైన పరిశోధనలు జరగాల్సిన అవసరమున్నది. 


 



చరిత్రలో చేరిపోతున్న చెక్కబొమ్మలాట

Updated By ManamFri, 09/28/2018 - 00:50

imageమనదేశంలో చెక్కబొమ్మలాటకు వేల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. అనంతపురంజిల్లా హిందూపురంలో ఒకప్పుడు చెక్క బొమ్మలాటను ప్రదర్శించేవారు. ఈ చెక్కబొమ్మలు కళ్ళతో కూడా అభినయాన్ని ప్రదర్శించే విధంగా గ్రామ వడ్రంగివారు తయారు చేసేవారు. కాలక్రమేణ అన్ని కళలతో పాటు చెక్కబొమ్మలాటకు కూడా ఆదరణ కరుైవెంది. మారుతున్న కాలంతో పోటీ పడలేక కనుమరుగవుతున్న అనేక కళల జాబితాలో చెక్కబొమ్మలాట కూడా చేరిపోయింది. 

imageబొమ్మల తయారికి  తేలికైన బూరుగ, బడిసె మొదలైన బరువు తక్కువ గల చెక్కలను ఉపయోగిస్తారు. చెక్కడానికి అనువైన, తేలికగా వీలుండే చెక్కను ఎంచుకుంటారు. చేతులు, కాళ్ళు తయారు చేయడానికి సరివి కొయ్యను వినియోగిస్తారు. పురుష పాత్రలకు సంబంధించిన బొమ్మలు ఒకటిన్నర నుండి రెండున్నర అడుగులు, స్త్రీ పాత్రలకు సంబంధించిన బొమ్మలు కొంచెం చిన్నవిగా ఉంటాయి. రంగురంగుల గాజులు, వస్రాలూ, ధగధగ మెరిసే రాళ్ళ హారాలూతో స్త్రీ పాత్రల కోసం తయారు చేసి బొమ్మలకు అలంకరిస్తారు. అలాగే మగ పాత్రలకు అవసరమైన విల్లు, గధ కత్తి, చక్రం, కిరీటం వారే తయారు చేసి  బొమ్మ పాత్రను బట్టి అలంకరింస్తారు. చెక్కబొమ్మలను ఈ విధంగా తయారు చేయాడానికి చాలా ఖర్చయ్యేది. నలభై సంవత్సరాల క్రితం వరకూ ఈ చెక్కబొమ్మలున్నాయి. ఈనాటికీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అక్కడక్కడ తోలుబొమ్మలాట, బుట్టబొమ్మలాట, కొయ్య కావళ్ళవారి ప్రదర్శనలను చూస్తూనేవున్నాం. కాని చెక్కబొమ్మలాట మాత్రం ఎక్కడ చూడలేకపోతున్నాం. 

తోలుబొమ్మలాటనే తీసుకుంటే జంతువుల తోలుతో పలుచని వస్త్రంలా తయారుచేసి వాటిని తాళ్ళతో  కట్టి తెరమీదimage అటు ఇటు ఆడిస్తారు. ఆ ఆటకు కాస్త దగ్గరి పోలికలతో ఉన్న కళే మన చెక్కబొమ్మలాట కూడా. అయితే ఇందుకు కట్టే తాళ్ళను సూత్రం అంటారు. సూత్రక్రీడ అనేది అరవైనాలుగు కళల్లో ఒకటి. చెక్క బొమ్మలాట ఆడించడానికి సూత్రాలు ఉంటాయి. సూత్రలు అంటే నల్లటి దారాలన్నమాట. ఈ దారాలు చెక్కబొమ్మల తలకి కట్టి ఆడించడం వల్ల దీనికి సూత్రక్రీడ అనే పేరు వచ్చింది. బొమ్మలాటలో సూత్రాలుండటం వల్ల ఆ సూత్రాలతో బొమ్మలను ఆడించే వ్యక్తికి సూత్రధారి అనేపేరు వచ్చింది. బొమ్మల్ని చిత్ర విచిత్రంగా ఆడించే సూత్రధారి తెర వెనుక వుండి బొమ్మలను సూత్రాల సహాయంతో ఆడిస్తూ మన కంటికి కనిపించడు. తక్కువ వెలుగులో ప్రదర్శించడం వల్ల ఆడించే ఆ సూత్రాలూ (దారాలు)   మనకు కనిపించవు. జీవం లేని ఆ చెక్కబొమ్మలు జీవం ఉన్న బొమ్మలుగా ప్రేక్షకులకు భ్రమను కలిగిస్తున్నాయి. ఆ ప్రదర్శన చూడడానికి  అద్భుతంగా ఉంటుంది.

ఈ చెక్కబొమ్మలాటలు అనాదిగా ఆంధ్రదేశంలో ఉన్నాయని చెప్పవచ్చు. కాని ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అంత ప్రచారం కాలేకపోయినా, ఒకనాడు రాయలసీమలో ఎంతో ప్రచారంలో ఉండేవి. నాటకాలు రాక మునుపు ఈ బొమ్మలాటలే ప్రజల విజ్ఞాన వినోదాలుగా ఉండేవి. కేవలం బొమ్మలాటల్నే వృత్తిగా పెట్టుకు జీవించేవారు ఆనాటికీ, ఈనాటికీ ఉన్నారు.



భాగ్యనగర శిఖలో శిల్పాలు

Updated By ManamThu, 09/27/2018 - 23:47

imageతెలంగాణ గడ్డ కళలకు కాణాచి. ఎందరో గొప్ప కళాకారులను తన గర్భంలో దాచుకుని మురిసిందీనేల. సంస్కృతీ సాంప్రదాయాలకు పెద్దపీట వేస్తున్న మన చిత్రకారులది ఒక్కొక్కరిది ఒక్కొక్క  శైలి. అన్నీ రంగులే అనుకునే వారికి ఆయన చిత్రాలు కొత్త పాఠాలు   చెబుతాయి. వ్యర్థాలను వ్యర్ధైవెుపోనీక సుందర దృశ్యాలుగా మలచగల నైపుణ్యం ఆయన సొంతం. అటు చిత్రకళను ఇటు శిల్ప         కళను రెండింటినీ సవున్వయ పరుస్తూ సాగుతున్న మందలోజు శ్రీధర్ శైలిని చూసి మనం మిసిమి మురిసింది మీరూ చూడండి.image

కాదేది కవిత కనర్హం అన్నట్టు, పనికిరాని వస్తువులతో ఆయన తయారు చేసే శిల్పాలు హైదరాబాద్ నగర కూడళ్ళలో కొలువుతీరి,      భాగ్యనగరానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచాయి. వైవిధ్యాన్ని తన ఇంటిపేరుగా మార్చుకున్న శిల్పి శ్రీధర్‌తో మనం మిసిమి కబుర్లు

మీ సొంత ఊరు ఎక్కడ? 
మా సొంత ఊరు మహబూబాబాద్. నాన్న మందలోజు రావుబ్రహ్మం,  ప్రభుత్వ పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేసేవారు. అమ్మ జగదీశ్వరి. మేం ముగ్గురం అన్నదమ్ములం. ప్రస్తుతం నేను వరంగల్‌లో స్థిరపడ్డాను. ఈ మధ్యకాలంలో ఇంటీరియల్ డిజైనింగ్‌కు ఎక్కువ ఆదరణ ఉండటంతో అటుగా ఎక్కువ పనిచేస్తున్నాను. అలాగే వాల్ మీద మ్యూరల్స్ కూడా వేస్తుంటాను. పెయింటింగ్‌లో క్రియేటివ్ వర్క్ చేయడానికి ఎక్కువ ఇష్టపడతాను. 

శిల్పకళ అన్నది మీ కుటుంబంలో ఉందా? లేదా నేర్చుకున్నారా? 
నాన్నగారు మా చిన్నతనంలో అప్పడప్పుడూ బొమ్మలు గీసేవారు. అవి చూసినప్పుడు నాకూ వేయాలనే ఆసక్తి కలిగేది. కానీ అప్పటి చదువుల వల్ల కుదరలేదు. నా చిన్ననాటి ఆసక్తినే నా అభిరుచిగా మలుచుకుని ఇంటర్ తరువాత పట్టుదలగా ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో చేరాను. ఓ పక్క నాన్న ఆర్ట్ వల్ల కడుపు నిండదురా అన్నా ఆ మాటలు వినలేదనే చెప్పాలి. కళమీద ఉన్న ప్రేమతో  ఈ రంగంలోనే స్థిరపడ్డాను.

imageమీరు చిత్రాలు గీస్తారు కదా! మరి శిల్పకళ వైపు అడుగులు ఎలా వేశారు?
అంటే  నేను పెయింటింగ్‌తో పాటు శిల్పాలు కూడా చేస్తాను. ప్రతి కళాకారుడికి ఆరాధ్యుైడెన అటు చిత్రకళలోనూ ఇటు శిల్పకళలోనూ సుప్రసిద్ధుైడెన వైుకలాంజెలో అద్భుత ప్రతిభను చూసి ఆదర్శంగా తీసుకుని శిల్పాలను చేయాలనుకున్నాను. అయితే వాటిని రాతితో చేయడమే కాకుండా కాస్త వైవిధ్యాన్ని చూపుతూ మరో ముందడుగు వేసి పనికిరాని ఇనుపవస్తువులతో శిల్పాలు చేసి నా కళకు ప్రత్యేక గుర్తింపు సాధించాను. 

ఒక శిల్పం తయారుచేయడానికి ఎంత సమయం తీసుకుంటారు?
అది ఎంచుకున్న సబ్జక్ట్‌ని బట్టి ఉంటుంది. పనికిరాని ఇనుపవస్తువులన్నీ కలపి ఓ కళాకృతిని చేయడానికి కొన్ని నెలల సమయం పడుతుంది. నా చిత్రాలలో, శిల్పలలో నా మనోభావాలను తెలియచెప్పాలనుకుంటాను. కళలు, సామాజిక, రాజకీయ ప్రేరేపితాలే అని గట్టిగా నమ్ముతాను. నేను రూపొందించే చిత్రాలలో బాహ్యసౌందర్యంగా ఉండే చిత్రాలు గీయడం అంటే ప్రకృతిలో భాగాైలెన పశుపక్షాదులను గీయడం అంతగా ఇష్టపడను. నా చిత్రాలలో నా వునోభావాలను చెప్పడంలో కళలు, సామాజిక, రాజకీయ ప్రేరేపితాలే అని భావిస్తాను. శిల్పాలలో ఎక్కువగా స్క్రాబ్ మెటీరియల్ వాడతాను. వీటిలో కూడా చిత్రాలలో ఉండే భావనే ఉంటుంది. సమాజంలోజరిగే విషయాలమీద మానవ సంబంధాలమీద వర్క్ చేయాలనే ఆలోచన ఉంటుంది. వైుకేలాంజిలో, కె.జి.సుబ్రమణ్యం ఇష్టైమెన చిత్రకారులు.

మీరు ఎంచుకునే శిల్పం దేవతా మూర్తులకు సంబంధించి ఉండవు ఎందువలన?
మనుషుల ప్రతిమలు, వివిధ భంగిమల్లో ఉండేవి చెక్కుతాను. అలానే విడివిడి ఇనుప భాగాలు కలిపి ఒక ప్రత్యేక రూపాన్ని డిజైన్ చేసుకుంటాను. ఏ శిల్పి అయినా ఒకే కళతో మూస ధోరణిలో ఉండిపోకూడదనేది నా అభిమతం.

మీ కళలో మీకు దక్కిన మరిచిపోలేని గౌరవం ఏమిటి?
ఎన్నో పురస్కారాలు, సన్మానాలు అందుకున్నాను. వీటన్నింటికన్నా హైదరాబాద్‌కే ఆత్మగౌరవైమెన, కళా ప్రదర్శనలకు పుట్టినిల్లయిన రవీంద్రభారతిలో నా శిల్పాలను ఉంచడం నాకు దక్కిన అత్యంత గౌరవంగా భావిస్తాను. అలాగే హైదరాబాద్ నగర ప్రధాన కూడళ్ళలో నేను చేసిన శిల్పాలను ఉంచారు. వీటిలో బతుకమ్మా, బోనాలు నాకు మంచిపేరును తెచ్చిపెట్టాయి.  

మీరు పాత చిత్తు కాగితాలతో ఆర్ట్ వేస్తారట అదెలా? అవి మన పెయింటింగ్స్‌లానే ఉంటాయా?
అవును. దాన్ని కొలాంజో వర్క్స్ అంటారు. వాటిని కూడా అచ్చం పెయింటింగ్స్‌లానే  ఆలోచించాలి. డ్రాయింగ్ వేసి కలర్ విషయంలో మాత్రం రంగుల బదులు పేపర్‌ని ఆ ఆకృతిలో ఇమిడిపోయేలా అతికించాలి. అదే కొలాంజో ఆర్ట్. 

మీరు ఇప్పటివరకూ ఎన్ని ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు?
ఇప్పటి వరకూ చాలానే ప్రదర్శనలిచ్చాను. ఢిల్లీ, ముంబాయ్‌లలో ఈమధ్య నేను చేసిన శిల్పాలతో ఎగ్జిబిషన్ ఇచ్చాను. వాటికి మంచి స్పందన వచ్చింది. నా ప్రతి శిల్పంలోనూ వ్యత్యాసం ఉండేలా చూసుకుంటాను. కళాకారుడి ఆలోచనకు ఎప్పుడూ పదును ఉండాలి. మారుతున్న కాలంతో పోటీపడుతూ, కళకు సాంకేతిక అంశాలను మేళవిస్తూ, కొత్తదారులలో కళాభిమానుల్ని చేరుకోవాలి. అందుకోసమే నిరంతరం శ్రమిస్తుంటాను.

- శ్రీశాంతి దుగ్గిరాల



మరుగవుతున్న చిందు యక్షగానం

Updated By ManamFri, 09/21/2018 - 01:04

imageతెలుగు జాతికి గర్వకారణైమెన అన్య ప్రాంతీయులకు కూడా ఆదర్శప్రాయైమెన శాస్త్రీయ, సంప్రదాయ... జానపద నృత్య కళ చిందు యక్షగానం. పూర్వం తెలుగు నాడును యక్షభూమి అని పిలిచేవారు. గంధర్వ జాతికి చెందిన యక్షులు ఆడిపాడిన భూమి కనుక వారి నృత్య శైలియే యక్షగానంగా వర్థిల్లింది. యక్షగానం అతి ప్రాచీనైవెున  పల్లె ప్రజలకు అందుబాటులో వున్న రమణీయ కళారూపం. ఈ కళారూపాన్ని అనుసరించి నృత్య కేళిక చేయువారే చిందువారు. ఈ నృత్యం సుమారు రెండువేల సంవత్సరాలనాటిదంటారు. నాటి నుండి నేటిదాకా ఒక ప్రత్యేకతను సంతరించుకుని పండితుల్ని, పామరుల్ని తమ కళా నైపుణ్యంతో ఈ కళాకారులు మెప్పిస్తున్నారు. 

మన దేశంలో హరిజనుల వర్గానికి చెందిన మాదిగ వారిపై ఆధారపడి జీవించేవారు చిందు కళాకారులు . ప్రతిimage గ్రామంలోనూ ప్రదర్శన ఇచ్చే సమయంలో ఎల్లమ్మ ఆట ఆడటం వీరి ప్రత్యేకత. గ్రామాలు సస్యశ్యామలంగా వుండాలని కోరుతూ తన్మయత్వంతో ఆడతారు, ఆ ఆటవల్ల కరువు కాటకాలు రావని నమ్మే ప్రజలు నిజామాబాద్ జిల్లాల్లో అనేక గ్రామాల్లో ఉన్నారు. మోహినీ, రుక్మాంగధ, సారంగధర, చెంచు లక్ష్మి, వీరాభిమన్య, సుందరకాండ, సతీ సావిత్రి, వైురావణ మొదైలెన నాటకాలను ప్రదర్శిస్తారు. ఎక్కువగా చిందు కళాకారులు ఒకే కుటుంబానికి చెందినవాైరె ఉంటారు.

గడ్డం శ్రీనివాస్ చిందు కళాకారుడు...
imageమాది జనగాం జిల్లా, లింగాల ఘనపురం. చిందు యక్షగానం మా తాతముత్తాల కాలం నుండీ మా వంశంలో ఉంది.  ఈ కళను వంశపారంపర్యంగా స్వీకరిస్తున్నాం. నేను నాలుగో తరానికి చెందిన వాడిని. మేము హరిజనుల దగ్గర యాచించి బ్రతికేవారము. ప్రతి మూడేళ్ళకు ఒకసారి ప్రతి గ్రామానికి వెళ్ళి ఆ ఊరి పెద్దలను ఊరి పొలివేురలో ఉన్న ఎల్లమ్మ దేవాలయానికి ఆహ్వానించి, చాప పరిచి, తిలకం దిద్ది మర్యాదలు చేస్తాము. మా యక్షగానంతో ఆడిపాడి ఆనందపరుస్తాము. తరువాత  మా పూర్వీకుల నుండీ వస్తున్న గిల్లలను( ఇవి పూర్వీకులనుండీ వస్తున్నాయి. గిల్లలు వెండితోగానీ, ఇత్తడితోగానీ చేసినవి. రింగులుగా ఉంటాయి. వాటిని చేతికి తగిలించుకుని తాళం వేస్తూ ఆడతాము) ధాన్యంతో కలిపి పెద్దల దోసిళ్ళలో పోసి వారిని దీవిస్తాము. కైవారం చదివి జాంబవంతుని వేషం కట్టి, ఏట నరికి, ఆ రక్తాన్ని వారి ఇళ్ళల్లో చల్లి, వారికి సకల శుభాలు కలగాలని దీవిస్తాము. ఇందులో అన్ని వేషాలనూ మగవారే కడతారు. దానికి ఊరి పెద్దలు పంచెలు, ధోవతీ, చీరలు ఇచ్చి, తోచిన ధాన్యం ఇచ్చి పంపేవారు. ఇప్పుడు అంత ఆదరణ లేకపోయినా, తోచిన ధనం ఇస్తారు. కాలం మారి ఈ టీవి, సినిమాలు వచ్చాకా మా యక్షగానానికి రోజులు చెల్లాయి. పూర్వం యక్షగానం ఉందంటే ఎడ్లబండి మీద వచ్చి మరీ చూసేవారు. మరిప్పుడో పట్టుమని ఇరవై మంది కూడా కూర్చోవడం లేదు. తెలంగాణ ప్రభుత్వం వచ్చాకా మమ్మల్ని గుర్తించినా ఆ సహాయం మాకు సరిపోవడం లేదు. మా పిల్లలు ఈ కళను స్వీకరించడంలేదు. మరి కొన్ని రోజులు పరిస్థితి ఇలానే ఉంటే మా తరువాత చిందు యక్షగానం బ్రతకదనిపిస్తుంది.

చిందుల యల్లమ్మ...
ఈ బృందానికి చిందుల ఎల్లమ్మ ప్రత్యేక ఆకర్షణ. ఆమె అలంకారము, సారంగధర లో చిత్రాంగి పాత్రకు ప్రాణం పోసింది. స్త్రీ పాత్రలనే కాదు పురుష పాత్రలను కూడా ఎల్లమ్మ సమర్థవంతంగా నటించి ఆబాలగోపాలాన్ని మెప్పించింది. ఇందుకు గాను ఆంధ్రప్రదేశ్ నృత్య అకాడమీ అధ్యక్షులు, నటరాజ రామకృష్ణగారు అకాడమీ విశిష్ట సభ్యత్వం ఇచ్చి గౌరవించారు.



క్లిక్‌మనిపిస్తే..

Updated By ManamFri, 09/07/2018 - 00:08

imageఅటు ఫోటోగ్రఫీని, ఇటు తనలో దాగిన కళను రెండిటినీ సమన్వయ పరుస్తూ రఘు మందాటి  ప్రొఫెషనల్ గా దూసుకుపోతున్నారు. ఫోటోగ్రఫీతో పాటు డిజిటల్ చిత్రాలు వేయడం, సాహిత్యం మీద మక్కువతో రచనలు చేయడం, ప్రకృతిని ఆరాధించడం తన అభిరుచులు. ఓ కళతో తాను ఆధరణ పొందటమే కాకుండా పదిమందికి పనికల్పించడం రఘూలో ఉన్న మరో ప్రత్యేకత. ఫోటోగ్రఫీనే వృత్తిగా ప్రవృత్తిగా స్వీకరించిన రఘు మందాటితో ఈ వారం మిసిమి ముచ్చట్లు....

చిన్నతనంలో పుట్టినరోజుకో, పెళ్ళికో ఫోటో తీయించుకోవాలంటే చాలా ప్రయాసతో కూడిన పనిగా ఉండేది. మరిప్పుడో కాదే సందర్భమూ ఫోటోకి అనర్హము అన్నట్టు తయాైరెంది. ప్రతీ సందర్భాన్ని కెవెురాలో బంధించుకుని చూసి మురిసిపోతున్నాం. ఫోటోలు అందరూ తీస్తారు. కానీ వాటిలో జీవాన్ని, జవాన్ని నింపి చూపగలిగే వారు కొందరే ఉంటారు. ఫోటో అనేది మన జ్ఞాపకాల పొదరిల్లుకు జీవం పోసేది. మరిలాంటి ఫోటో జీవితాంతం మన జ్ఞాపకాల్లో పదిలంగా దాచుకోవాలంటే దానికి ఒకప్పుడు ఏమోగానీ ఇప్పుడు మాత్రం చాలా సులుైవెపోయింది. ప్రొఫెషనల్ ఫోటోగ్రాఫర్స్ చేతిలో తమ వేడుకను పెడితే చాలు దివి భువికి దిగి వచ్చిందా అన్నంత  ఆశ్చర్యాన్ని మన కళ్ళల్లో నింపి మొత్తం వేడుకను రూపొందిస్తున్నారు.

image


వరంగల్‌లో పుట్టాను. చదువంతా అక్కడే జరిగింది. హైదరాబాద్‌కి డిగ్రీ చదువుతుండగా వచ్చాను. వరంగల్‌లో చదువుతున్నప్పుడే ఐడియాలో పని చేసాను. అదే జాబ్ లో హైదరాబాద్ లోనూ చేరాను. తరువాత కొద్ది కాలానికి మల్టీ నేషనల్ కంపెనీలో అవకాశం వచ్చింది. అప్పుడే ఫోటోగ్రఫీ కళమీద ఆసక్తి కలిగింది. దీనితో పాటు సినిమా, రచనైవెపు కూడా దృష్టి పెట్టాను. చిన్న పోకెట్ కెమెరా పట్టుకుని ఖాళీ దొరికితే ప్రకృతి వైపు పరుగులు పెట్టేవాడిని. నేను తీసిన ఫోటోకి బహుమతిని అందుకున్నాకా, ఇంకా బలంగా ఫోటోగ్రఫీ మీద ప్రేమ బలపడింది. తీసిన ఫిల్మ్  డెవలెప్ చేయించడానికి నాదగ్గర డబ్బులు ఉండేవి కాదు. ఆ నెగిటివ్‌లోనే  రంగుల్లో  ఫోటో ఏలా ఉంటుందో ఊహించుకునే వాడిని. తరువాత చిన్నగా డబ్బులు పోగుచేసుకున్నాకా నాలుగు నెలలకు ఫింట్ వేయించి వాటిని చూసుకుని మురిసిపోయెువాడిని. ఫోటో తీయడమే కాదు, ప్రకృతిలో అందాలను చూపించడంలో మరో కోణాన్ని చూడసాగాను.

 ఫోటోగ్రఫీకి సంబంధించి కొన్ని గ్రూపుల ద్వారా ఫేస్ బుక్, ట్విట్టర్‌లలో వారితో పరిచయంతో పాటు వర్క్ పరంగా మంచి సలహాలను తీసుకునే వాడిని. ప్రతివారం గ్రూపు సభ్యులం అందరం ఏదో ఒక చోట కలిసేవారం. తెలియకుండానే ఓ కొత్తప్రపంచం వచ్చి నన్ను హత్తుకున్నట్టు ఉండేది. హైదరాబాద్‌లోనే కాకుండా చుట్టుపక్కల యాత్రకు వెళ్ళి అక్కడి దృశ్యాలను కూడా కెవెురాలో బంధించేవాడిని. 

నెమ్మదిగా నా ఫోటోగ్రఫీ కళపై ఆసక్తి కొనసాగుతుండగానే, ఇటు నా ఊరు, చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలను పేపరుపై పెట్టడం imageమొదలుపెట్టాను. అలా నాకు తెలియకుండానే నాలో దాగున్న రచయిత మేలుకున్నాడు. రాసిన వాటిని నా ఫేస్ బుక్ వాల్ మీద పెట్టేవాడిని. అవి చదివిన స్వర్ణగారని, ఆమె డాక్టర్. తను నా జ్ఞాపకాలను పుస్తక రూపంలోకి చెస్తానని అన్నారు. అలా నా కథలన్నీ కలిపి జ్ఞాపకాల గొలుసు పుస్తకం వెలువడింది. కొంత కాలానికి నెమ్మదిగా ఉద్యోగం వదిలి ఫుల్ టైం ప్రొఫిషనల్ ఫోటోగ్రాఫర్‌గా నిలదొక్కుకున్నాను. అప్పుడే బాంబేలో ఓ కల్చర్ మొదైలెంది. వెడ్డింగ్ నంతా ఓ వీడియోలో మూడు నుండీ నాలుగు నిముషాల పాటు కుదించి వెడ్డింగ్ హైలెట్స్ లా వీడియో చేయడం. ఇది మన హైదరాబాద్ లో నేనూ ప్రారంభించాను. యూట్యూబ్‌లో పెడితే మంచి రెస్పాన్స్ వచ్చింది. ఇదే నా కెరియర్ ప్రారంభానికి నాంది. రెండు మూడేళ్ళలో 200 పెళ్ళిళ్ళకు వర్క్ చేసాను. అప్పటినుండీ  నాతో కొందరిని కలుపుకుని ఓ సంస్థను స్థాపించాను. అదే  మెమరీ మేకర్స్. ఫోటోగ్రఫీతో సంస్థద్వారా  చాలా ప్రదేశాలు చుట్టి వచ్చాము. అందులో నాకు చాలా ఆనందం కనిపిస్తుంది. 



చరిత్ర ఆనవాళ్లు చెరిగిపోతున్నాయి

Updated By ManamThu, 09/06/2018 - 22:35

imageశిల్పాలపై పరిశోధన గురించి అనేది మాటలు కాదు. పురావస్తు శాఖ వారికి ఫలానా శతాబ్దపు ఆనవాళ్ళు భూమిలో లభ్యమయ్యాయి. అని తెలిసినప్పుడు ఒకింత ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మన పురాతన కట్టడాలను, ప్రదేశాలు చూసినప్పుడు అబ్బా ఏమి శిల్ప కళా నైపుణ్యం అనుకుని అబ్బుర పడక మానము. అటువంటి వాటిని పరిశోధన చేసి కొత్త విషయాలను తెలుసుకుంటున్న వైద్యురాలు వరంగల్‌కు చెందిన హిందోళ గుడిబోయిన. వృత్తిరిత్యా వైద్యురాైలెన ఈమె. అభిరుచి కాస్త భిన్నమే. అసలు అటుగా ఎలా వెళ్ళిందో మనం మిసిమి అడిగి తెలుసుకుంటుంది. మీరూ రండి. 

చిన్నతనం నుండీ పెద్దవాళ్ళు పూర్వీకులనాటి చరిత్ర గురించి, వారి వస్త్రధారణ గురించి, వారి వైభవం గురించి చెప్పినప్పుడు, పుస్తకాల్లో చదివినపుడు మనలో తెలియకుండానే ఓ రకైమెన ఆతృత మొదలవుతుంది.వాటి గురించి ఎలా అయినా తెలుసుకోవాలనిపిస్తుంది. నాలోనూ అలా మొదైలెందే పురాతన కట్టడాలు, పురావస్తు చరిత్ర ఇలాంటి అంశాల గురించి తెలుసుకోవాలన్న ఆసక్తి. చాలా మందిలో ఉండే తపనే అయినా నాలో ఆపాళ్ళు కాస్త ఎక్కువగా ఉండేది. నాకు ఉన్న ఆసక్తిని మావాళ్ళు ప్రోత్సహించారు. అటు చదువుని కొనసాగిస్తూనే మరోపక్క పురావస్తు అంశాలను ప్రదేశాలను రిసెచ్ చేయడం మొదలుపెట్టాను. 
 

image


డాక్టర్ వృత్తి కొనసాగిస్తూనే, పరిశోధనలకు వీలు ఏలా చిక్కుతుంది.
దంతైవెద్యురాలిగా చాలా బిజీగా ఉండే నేను మిగతా పనులన్నీ వీకెండ్ లోనే చేసుకుంటాను. అందులోనూ ఎక్కువ వీలుగా ఉండే దగ్గరి ప్రదేశాలను ఎన్నుకుని అటు వెళుతుంటాను. నిజమే ఇందులో ఒకటి వృత్తి మరొకటి నా అభిరుచి రెండిటినీ సరిసమానంగా నడిపించడం, వాటికి న్యాయం చేయడం కాస్త కష్టమే. అయినా నా పరిశోధనలు మానలేదు. చిన్నతనంలో అమ్మనాన్నలు డాక్టర్స్ కావడం వల్ల చాలా బిజీగా ఉండేవారు. అందుకు మా మావయ్య సూర్యనారాయణగారు నన్ను అన్ని చోట్లకీ తిప్పేవారు. అలా నేను చూసిన మొదటి కట్టడం గోల్కొండ కోట అక్కడికి ఇప్పటికి ఎన్నిసార్లు వెళ్ళి ఉంటానో లెక్కలేదు. ఆ తరువాత చూసింది సాలార్ జంగ్ మ్యూజియం, కుతుబ్ షాహీ టూబ్స్ చిన్నతనంలో నాకు తప్పకుండా వెళ్ళి వాటిగురించి తెలుసుకోవాలి, చూడాలి అనిపించిన ప్రదేశాలవి. ఆతరువాత నేను చూసిన ప్రదేశం అజంతా ఎల్లోరా గుహలు. ఈ అన్వేషణ అనేది నాలో నాకే తెలియకుండా బలపడిపోతూ వచ్చింది. అందులోంచి దీనివెనుక ఇంకా ఏదో దాగుంది. చరిత్రకారులు మనకు చెప్పని మరో కోణమేదో చెప్పాలి అనే తపన పుట్టింది. 

ఆర్కియాలజీ వైపు వెళ్ళకుండా డాక్టర్ వృత్తిని ఎందుకు ఎంచుకున్నారు మరి...
అమ్మానాన్న ఇద్దరిదీ వైద్య వృత్తి. పుట్టింది వరంగల్ జిల్లా. వృత్తి రిత్యా ఎక్కడ ఉన్నా రిటైర్ అయ్యాకా మళ్ళీ తిరిగి వరంగల్ లోనే సెటిల్ అయ్యాం. నా తల్లితండ్రుల ఇద్దరిదీ బీద కుటుంబాలనుండీ వచ్చినవారే కావడంతో నాకు ఆ కష్టం తెలీనీయలేదు. డాక్టర్ వృత్తి అంటే చాలా ఒత్తిడికి గురికావలసి ఉంటుంది. అలాగే పని వేళలు కూడా సరిగా ఉండవు అనేది వారి వాదన.  చిన్నతనం నుండీ ప్రతి విషయానికీ చాలా ప్రశ్నలు నన్ను చుట్టు ముట్టేవి. వాటికి జవాబులు వెతుకులాడుతూ ఉండేదాన్ని. డాక్టర్ కావడానికి కూడా నాకు తగ్గ బలైమెన కారణాలు నాకున్నాయ్. ఈ వెతుకులాట అనేది నాతోపాటు పెరుగుతూ వచ్చిందనే చెప్పాలి. 
 

image


పూర్తిగా సమయాన్ని కేటాయిస్తూ పరిశోధనలు మొదలు పెట్టింది ఎప్పుడు?
రెండేళ్ళ నుండీ పూర్తిగా ఇన్వాల్ అయ్యాను. అలా అని డాక్టర్ వృత్తిని వదిలికాదు. ఉదయం 11 నుండీ 2 వరకూ హాస్పటల్ ఉంటుంది. మళ్ళీ సాయంత్రం 6గంటలకే తెరిచేది,  కనుక ఈ మధ్య సమయాన్ని విశ్రాంతికి వెచ్చించకుండా వరంగల్ చుట్టుపక్కల దగ్గరలోని ప్రదేశాలకు వెళతాను. ఇక వరంగల్ చుట్టూ చాలా పురాతన కట్టడాలు ఉన్నాయి. కొన్నిటిని ప్రభుత్వాలు పట్టించుకోకపోతే మరికొన్నిటిని ప్రజలే నిర్లష్యం చేస్తున్నారు. ఓ పురాతన కట్టడంగానీ శిల్పంగానీ పాడైందంటే దాని పూర్తి భాద్యత ప్రభుత్వానిదే  కాదు, ప్రజలకూ ఉంది. కానీ వాళ్ళని వీళ్ళు వీళ్ళని వాళ్ళు అనుకుంటారు అంతే. అలా పాడుబడి శిథిలైవెుపోతున్న ప్రదేశాలు వరంగల్ చుట్టూ చాలా ఉన్నాయి. సెలవు రోజులప్పుడు కాస్త దూరంలో ఉన్న ప్రదేశాలకు వెళుతుంటాను. ఓ శిల్పం గురించిగానీ మరే ఇతర వాటిగురించి చెప్పాలన్నా, డాక్యమెంట్ చేయాలంటే దానికి ఫోటోగ్రఫీ కూడా చాలా అవసరం. అది కూడా నేర్చుకున్నాను.
 
ఇప్పటి వరకూ అంతుచిక్కని, మీ ఆలోచనల్లో ఓ ప్రశ్నగా మిగిలిన ప్రదేశం ?
ఉందండి. ఇప్పుడు కాకతీయులకు కాకతీయ అనే పేరు ఏలా వచ్చింది అనేది ఓ మిస్టరీ. మనకి రాజుల గురించిగానీ, రాజ్యాంగాల గురించిగానీ వివరాలు తెలిసేది శాసనాల ద్వారా. ఇంకొక  మార్గం రచనల ద్వారా. ఇవే మనకున్న మార్గాలు. కొందరు ఏమంటారంటే  పూర్వం కాకతీ అనే దేవతను ఆరాధించేవారు అందుకు కాకతీయ అనే పేరు వచ్చింది అంటారు. మరికొందరు గుమ్మడి తీగను కాకతీ అని పిలుస్తారు, అందులోంచి కాకతీయ అనే పేరు వచ్చింది అంటారు. దీనిమీద కూడా చాలా పరిశోధించాను. వరంగల్ జిల్లాలో ఎక్కడా  ఒక్క గుడి లో కూడా ఆ దేవత గురించి లేదు. ఆమె దుర్గా దేవి స్వరూపమే అని అనుకున్నా ఆ అంశ తీసుకున్న ఆధారాలు కూడా లేవు. ఎక్కడో  చిన్న లింక్ మిస్ అవుతున్నాం. 

ఇలాంటిదే మిమ్మల్ని ఆలోచనలో పడేసిన మరో శిల్పం...
చాలానే ఉన్నాయ్. మనకు కొన్ని శిల్పాలు చూస్తుంటే ఈ శిల్పికి ఇంత తెలుసా అనిపిస్తుంది. అప్పటి శిల్పి అనేవాడు ఎంతో జ్ఞానం కలిగి ఉండేవాడు. అతడికి శిల్పశాస్త్రం, మానతార మీద ఎంతో పట్టు ఉండేది. వీటి ఆధారంగా ఓ శిల్పాన్ని చెక్కేందుకు ఎటువంటి శిలను ఎంచుకోవాలి, ఏ కొలతలు ఆధారంగా శిల్పం తయారుచేయాలి. అనే వాటిని అనుసరిస్తూ శిల్పి తన పనితనాన్ని చూపాలి. అందులో మరో అంశం. కాకతీయుల శిల్ప రీతి ఉంది కదా అది ముఖ్యంగా చాళుక్యులది. వారి రీతినే కాకతీయులు కొనసాగించారు. కానీ దీనంతటికీ కాకతీయుల శిల్ప రీతిగా పేరు పొందింది. కళ్యాణీ చాళుక్యుల నుండీ వచ్చిన ఈ కళ నెమ్మదిగా కాకతీయ కళగా రూపు దిద్దుకుంది. ఈ విషయంగా ఇంకా రీసెచ్ చేస్తున్నాను.

ఈ శిల్పాల అన్వేషణలో మీకు కలిగే సందేహాలను, సలహాలను ఎవరి దగ్గర నివృత్తి చేసుకుంటారు.
ఎక్కువ నాకు కలిగే సందేహాలను పుస్తకాల ద్వారానే నివృత్తి చేసుకుంటాను. హెరిక్లేజన్ కల్చర్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఇండియా అని ఫేస్ బుక్ పేజ్‌లో పోస్ట్ చేస్తుంటాను. అలానే దేనిమీైదెనా ప్రభావం అనేది ఉండకూడదు. మత పరైమెన, ప్రాంత పరైవెునవి. కానీ ఈ చరిత్ర పునాదులపై చాలా వరకూ జైన దేవాలయాలను, హిందూ దేవాలయాలుగా మార్చేశారు. అటువంటివి వరంగల్ జిల్లాలో చాలానే ఉన్నాయి.

వరంగల్ మున్సిపల్ కార్పోరేషన్ బిల్డ్గింగ్ కాంప్లెక్స్‌లో ఉండే  మ్యూజియమ్ ముందు భాగంలో ఎక్కడినుండీ తీసుకువచ్చారో గానీ జైన ప్రతిమను అమ్మవారిగా మార్చి ప్రతిష్టించేసారు. అలాగే పద్మాక్షి టెంపుల్ వరంగల్ కూడా ఆకోవలోకే  వస్తుంది. ఆ చుట్టుపక్కల ఏ శిల్పాైలైనా జైన సాంప్రదాయంలోనే ఉంటాయి. ఎవరు అధికారంలో ఉన్నా ఉదాహరణకు ముస్లిములు ఉంటే దర్గాలు గాను, హిందు రాజులు అధికారంలో ఉంటే దేవాలయాలుగానూ మార్చేసారు. దీనివలన ఏమౌతుంది. వాస్తవాలు మరుగున పడిపోయి. కల్పితాలు మాత్రమే చరిత్రగా, సాక్షాలుగా మిగులుతున్నాయి. ఇలా వరంగల్ ప్రాంతానికే పరిమితమై ఉండకుండా మొత్తం మన శిల్ప సంపద ఉన్న ప్రదేశాలన్నీ చూసి పరిశోదిస్తే ఇంకా అంతుచిక్కని అంశాలెన్నో తెలిసే అవకాశం లేకపోలేదు.



వయ్యారాల గొల్లభామ

Updated By ManamThu, 08/30/2018 - 23:07

అగ్గిపెట్టెలో పట్టే చీరను, మదిని దోచే మరెన్నో ఆకృతులకు సజీవ రూపం పోసిన సిద్దిపేట చేనేతల శ్రమైక సౌందర్యంలో నుండే గొల్లభామ పురుడుపోసుకొని నేటికీ  సజీవంగా వర్ధిల్లుతూ వస్తోంది. సిద్దిపేట పట్టణం చేపల మార్కెట్ సమీపంలో నివాసముంటున్న తుమ్మ గాలయ్య పూర్వీకుల అద్భుత ఆలోచనల సృష్టిలో నుండి ఉద్భవించిందే గొల్లభామ చీర. ఇటీవల హైదరాబాద్‌కు వచ్చిన అమెరికా విదేశాంగ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి, ట్రంప్ కుమార్తె ఇవాంకా ట్రంప్ ఈ గొల్లభామ చీరను మెచ్చారు. ప్రముఖ సినీ నటి సమంత బ్రాండ్ అంబాసిడర్‌గా కొనసాగుతున్న గొల్లభామ చీరలపై ‘మనం మిసిమి’ ప్రత్యేక కథనం.
 

image


తలమీద పాల కడవ జారిపోకుండా, పెరుగు ముంతను వయ్యారంగా పట్టుకుని సరిలేరు నాకెవ్వరూ అంటూ తన వయ్యారాల నడుము ఒంపులతో నాట్యం చేస్తూ వెళుతున్న గొల్లపిల్ల మళ్ళీ నేనున్నానంటూ వెలుగులోకి వచ్చింది. మారుతున్న ఫ్యాషన్ రంగంలో గుర్తింపు పొందేందుకు పెద్ద సాహసమే చేసింది. ప్రభుత్వాల ప్రోత్సాహమో, సినీ జనాల వకాల్తానో మొత్తానికి గొల్లభామ ముద్రతో సిద్ధపేట గొల్లభామ చీరలు పూర్వ వైభవాన్ని సంతరించుకుంటున్నాయి. 

ఎన్నో కష్టాలను, మరెన్నో ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొంటున్న చేనేత రంగంలో ప్రత్యేకత చూపితే తప్ప మనుగడ అసాధ్యమనే భావనలో నుండి గొల్లభామ పుట్టింది. సిద్దిపేటకు చెందిన తుమ్మ గాలయ్య పూర్వీకులు 70 సంవత్సరాల క్రితమే అత్యంత కళాత్మకంగా గొల్లభామ చీరలకు రూపకల్పన చేశారు. నాడు 90 రూపాయలకు లభించిన గొల్లభామ చీర నేడు రూ.1500 నుండి 5000లు పలుకుతోంది. అత్యంత కష్టతరమైన పని అయినప్పటికీ ఎంతో ఇష్టంగా కార్మికులు గొల్లభామ చీరలను నేస్తూ వస్తున్నారు. ఒకప్పుడు దినదిన ప్రవర్ధమానంగా వెలిగిన గొల్లభామ చీరల అమ్మకం రోజురోజుకు తగ్గిపోతూ ఉనికే ప్రశ్నార్ధకంగా మారే పరిస్థితికి చేరుకుంది. వందల సంఖ్యలో హైండ్‌లూమ్స్‌పై వయలు పోయిన గొల్లభామ చీర నేడు ఆదరణ కరువై నేసే వారు లేక కాలగర్భంలో కలిసిపోతుందా అన్న అనుమానాలకు తావిస్తోంది. పూర్వీకులు ఇచ్చిన అద్భుత సంపద గొల్లభామను సజీవంగా నేటి తరానికి అందిస్తూ వస్తున్నాడు తుమ్మ గాలయ్య. పాత మార్కెట్ చౌరస్తా సమీపంలో 70 సంవత్సరాలుగా ఇదే వృత్తిని దైవంగా భావిస్తూ గొల్లభామ చీరలను నేటి తరానికి అందిస్తూ వస్తున్నాడు.

పెరుగుతున్న ముడిసరుకుల ధరలు, చీరలను నేసే కార్మికులు లేక ఎన్నో ఒడిదుడుకులు ఎదుర్కొంటు న్నప్పటికీimage ఎలాగైనా గొల్లభామను కాపాడాలన్న సత్సంకల్పంతో చిట్ట చివరికి మిగిలిన 16 మంది కార్మికులతో గొల్లభామ చీరల ప్రశస్తిని కాపాడే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు. షైనింగ్ కాటన్, మస్రస్ కాటన్, గొల్లభామ కాటన్ వంటి చీరలకు అవసరమైన ముడిసరుకులను సూరత్, భీమండి, ముంబాయి నుండి తెప్పిస్తూ గొల్లభామలను నేస్తున్నాడు. ఒక్కో చీరను నేసేందుకు నాలుగు రోజుల సమయం పడుతుందని, భీము నుండి మగ్గంపైకి చీరను నేసేందుకు వరుస క్రమంలో 3600ల పోగులను సరి చేసే అత్యంత కఠినమైన పనిగా గొల్లభామ చీర ఉంటుందని చెప్పుకొచ్చాడు. ఒకానొక దశలో గొల్లభామకు ఆదరణ లేక అవసాన దశకు వెళ్ళిపోగా సిద్దిపేటకే చెందిన కేసీఆర్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కావడంతో చేనేత రంగానికి చేయూతను అందించేందుకు ముందుకొచ్చారు.

చేనేతకు చేయూత అందించడంతోపాటు గొల్లభామకు పూర్వపు వైభవాన్ని తీసుకురావాలన్న నిర్ణయం తీసుకోవడంతో గత నాలుగేళ్ల నుండి గొల్లభామ పేరు ఎక్కడ చూసినా నానుతుంది. చేనేత ఎగ్జిబిషన్‌లలో తప్పనిసరిగా గొల్లభామ ఉండి తీరాల్సిన ఆవశ్యకత ఏర్పడింది. అయితే ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించిన రీతిలో గొల్లభామకు ఆదరణ లేకపోవడం, టెస్కో గొల్లభామలను ఖరీదు చేసేందుకు ముందుకు రాకపోవడం పవర్ లూమ్స్‌పై తయారవుతున్న చీరలు గొల్లభామ  చీరలకంటే తక్కువ ఖరీదు కావడంతో గొల్లభామను కొనుగోలు చేసేందుకు అంతగా ఆసక్తి చూపడం లేదన్నది అందరికీ తెలిసిందే. 

image


తుమ్మ గాలయ్య కుటుంబమంతా గొల్లభామ చీరలను విక్రయించడం ద్వారానే జీవనోపాధి పొందుతుంది. తుమ్మ గాలయ్యతోపాటు అతని భార్య రాజమణి ఇదే పనిని చేస్తూ బతుకుబండిని ఈడ్చుతున్నారు. దీనిలో ఒక కుమారుడు దేశవ్యాప్తంగా జరిగే ఎగ్జిబిషన్‌లలో చీరలను విక్రయిస్తుండగా, మరో కుమారుడు ఆన్‌లైన్‌లో చీరలను విక్రయిస్తున్నాడు. ఆన్‌లైన్‌లో విక్రయిస్తున్న చీరలకు అద్భుతమైన స్పందన  ఉండడం మూలంగానే కనీసం బతుకుబండిని లాగుతున్నామంటూ చెప్పుకొచ్చాడు తుమ్మ గాలయ్య. తాతలు అందించిన అద్భుతమైన కళను భావితరాలకు అందించాలని ఎంతో ఉన్నప్పటికీ నేర్చుకునేందుకు నేటి తరం యువకులు ముందుకు రావడం లేదన్నారు. కార్మికులకు సరైన కూలీ గిట్టక పోవడం, ఎప్పటివో మగ్గాలు ఉండడం మూలంగా కార్మికులు నేర్చుకోవడానికి ముందుకు రావడం లేదంటున్నాడు. ప్రభుత్వం చేయూతనిస్తే గొల్లభామ చీరల ప్రాభవాన్ని రక్షించేందుకు కృషి చేస్తానంటున్నాడు తుమ్మ గాలయ్య. 150 సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగి ప్రపంచవ్యాప్తమవుతున్న గొల్లభామ చీర తమ  పూర్వీకులు సంపాదించిన గొప్ప ఆస్తి అని గాలయ్య పేర్కొన్నాడు, గత మూడు తరాల నుండి గాల్లభామ చీరలనే నేస్తున్నానని, గొల్లభామ చీర సిద్దిపేట పేటెంట్ కావడం అదృష్టంగా భావిస్తున్నానన్నాడు. 1990 సంవత్సరం నుండి చేనేత సంక్షోభంలో ఉన్నా కళను కాపాడుకుంటూ వస్తున్నామని, ఇటీవల అంతర్జాతీయ చీరల ప్రదర్శనలో గొల్లభామకు 41వ స్థానం లభించిందన్నారు. 

గొల్లభామ చీరలకు ప్రభుత్వం ప్రోత్సాహం కల్పిస్తున్నప్పటికీ అంతగా స్థానికుల నుండి స్పందన రావడం లేదనే చెప్పవచ్చు. ఇతర ప్రాంతాలకు చెందిన మహిళలే గొల్లభామ చీరలను కొనుగోలు చేసేందుకు మక్కువ చూపుతున్నారు తప్పితే స్థానిక మహిళలు అంతగా ఆసక్తిని చూపడం లేదు. గొల్లభామ చీరలనే కాకుండా గొల్లభామ వస్త్రాన్ని కూడా తయారు చేస్తున్నారు. ఇటీవల కాలంలో గొల్లభామ వస్త్రంతో షర్ట్స్, వాస్‌కోట్స్ ధరించడం కూడా ఫ్యాషన్‌గా మారింది. ఎంత మార్పు వచ్చినా ప్రభుత్వం నుండి ప్రత్యక్షంగా ప్రోత్సాహం అందిస్తే తప్ప గొల్లభామ బతికిబట్టకట్టేలా కనిపించడం లేదు. గొల్లభామను తప్పనిసరిగా ధరించాలన్న నిబంధన కానీ, గొల్లభామ చీరలను ప్రభుత్వమే కొనుగోలు చేయడం ద్వారా మాత్రమే కళను కాపాడుకునే అవకాశం ఉంది. కొత్తగా కార్మికులకు గొల్లభామ చీరల తయారీ పట్ల మెలకువలు నేర్పించేందుకు ప్రభుత్వం చొరవ చూపి ట్రైనింగ్  సెంటర్ ఏర్పాటు చేస్తే గొల్లభామ పది కాలాలపాటు పరిఢవిల్లే అవకాశం లేకపోలేదు.

సంక్లిష్టం తయారీ విధానం
    గొల్లబామ చీరల తయారీ అత్యంత సంక్లిష్టమైనది. గతంలో ముడి సరుకులు తీసుకువచ్చి, రంగులు అద్ది, చీరలు నేసేవారు. కాలక్రమేణా రంగులద్దే విధానం మరుగునపడింది. ప్రస్తుతం కలర్‌కోంబ్ (దారపు ఉండలు) తీసుకువచ్చి వాటిని బింగిరీలకు చుట్టి వాటిని అత్యంత నేర్పుగా గ్రిల్ మిషన్‌పైకి ఎక్కించి ఒక్కో బింగిరీ నుండి వచ్చే దారంతో బీముపై పోస్తారు. ఒక్కో బీముపై పోసిన దారాన్ని తీసుకువెళ్లి మగ్గంపై అచ్చుకు ఎక్కిస్తారు. అచ్చుకు ఎక్కించే క్రమంలో 3600ల పోగులను ఒక్కొ రంధ్రం గుండా మగ్గంపై ఏర్పాటు చేసి, రెండు మూడు రోజులు కష్టిస్తేనే చీర తయారవుతుంది. ఒక్కో బీముపై తయారు చేసిన దారం 30 చీరలకు సరిపోతుంది. 


 





Related News